Zespół Aspergera u dorosłych – jak rozpoznać i kiedy zrobić diagnozę?

Wiele osób trafia na pojęcie „zespół Aspergera u dorosłych” dopiero wtedy, gdy zaczyna szukać odpowiedzi na pytanie: „Dlaczego relacje są dla mnie tak męczące?”, „Dlaczego inni mówią, że jestem zbyt bezpośredni/a?” albo „Dlaczego zwyczajne sytuacje społeczne są dla mnie tak wyczerpujące?”. Nierzadko to właśnie doświadczenia z pracy, studiów czy związków skłaniają do szukania wyjaśnienia.

W tym artykule wyjaśniamy, jak mogą wyglądać objawy zespołu Aspergera u dorosłych, dlaczego obecnie mówimy częściej o spektrum autyzmu (ASD) oraz kiedy warto pomyśleć o diagnozie.

Zespół Aspergera a spektrum autyzmu – co warto wiedzieć?

Dawniej używano oddzielnej diagnozy „zespół Aspergera”, dziś coraz częściej mówi się o spektrum autyzmu (ASD) o różnym stopniu nasilenia objawów. U wielu dorosłych, zwłaszcza tych z prawidłowym lub wysokim poziomem funkcjonowania intelektualnego, obraz ten przypomina to, co potocznie nazywa się „dawnym zespołem Aspergera”.

Kluczowe są tu m.in.:

• inny sposób przetwarzania bodźców (hałas, światło, dotyk),
• odmienny styl komunikacji i rozumienia relacji społecznych,
• silne, wąskie zainteresowania, którym osoba poświęca dużo uwagi i czasu,
• potrzeba rutyny i przewidywalności.

Zespół Aspergera u dorosłych – objawy, na które zwracają uwagę pacjenci

Objawy mogą wyglądać inaczej u każdej osoby, ale w relacjach z dorosłymi pacjentami często pojawiają się podobne wątki. Poniższe punkty nie zastępują diagnozy, ale mogą być sygnałem, że warto poszukać profesjonalnej konsultacji.

1. Trudności w relacjach i komunikacji

• poczucie, że „nie czytam między wierszami”,
• problemy ze zrozumieniem aluzji, ironii, żartów „na poziomie towarzyskim”,
• trudność z odczytywaniem mowy ciała, mimiki i „niewypowiedzianych zasad” w grupie,
• wrażenie, że rozmowy są męczące i wymagają dużego wysiłku.

2. Inność w dzieciństwie – „zbyt poważne”, „inne niż rówieśnicy”

• preferowanie samotnej zabawy lub kontaktu z dorosłymi,
• własne, bardzo konkretne zainteresowania od najmłodszych lat,
• trudność z dopasowaniem się do grupy rówieśniczej,
• komentarze typu „dziwne”, „oryginalne”, „w swoim świecie”.

3. Silne, wąskie zainteresowania

Osoby w spektrum autyzmu często mają zainteresowania, którym poświęcają dużo czasu i energii – mogą to być np. konkretne dziedziny wiedzy, technologie, rozkłady jazdy, języki, gry, kolekcje.

Z jednej strony może to być ogromny zasób (specjalistyczna wiedza, konsekwencja, zaangażowanie), z drugiej – trudność, gdy otoczenie nie podziela tej pasji lub oczekuje „bardziej ogólnych” rozmów.

4. Wrażliwość na bodźce

• przeciążenie hałasem, światłem, intensywnymi zapachami,
• problem z funkcjonowaniem w „otwartych przestrzeniach biurowych”,
• zmęczenie po zwykłych wyjściach (galeria handlowa, impreza, duże spotkanie).

5. Potrzeba przewidywalności i rutyny

• duży dyskomfort przy nagłych zmianach planów,
• przywiązanie do określonych rytuałów dnia,
• poczucie bezpieczeństwa, gdy dzień jest uporządkowany i przewidywalny.

Diagnoza zespołu Aspergera / spektrum autyzmu u dorosłych – na czym polega?

Diagnoza Aspergera u dorosłych to proces, który zwykle obejmuje kilka etapów:

1. Konsultacja wstępna

Podczas pierwszej wizyty psycholog lub psychiatra:

• pyta o aktualne trudności (relacje, praca, codzienne funkcjonowanie),
• zbiera wstępne informacje o dzieciństwie, rozwoju, doświadczeniach szkolnych,
• sprawdza, czy diagnoza w kierunku spektrum autyzmu jest zasadna.

2. Szczegółowy wywiad rozwojowy

Kolejny etap to dokładny wywiad dotyczący dzieciństwa i okresu dorastania. Często pomocne są:

• rozmowa z rodzicem lub osobą, która zna nas od dzieciństwa,
• dokumentacja z przedszkola/szkoły,
• informacje o tym, jak wyglądał rozwój mowy, zabawy, relacji.

3. Obserwacja i narzędzia diagnostyczne

W procesie diagnozy mogą być wykorzystane standaryzowane kwestionariusze i wywiady dotyczące funkcjonowania społecznego, komunikacji i zainteresowań. Specjalista obserwuje także sposób komunikacji, reagowania na pytania, opowiadania o relacjach.

4. Podsumowanie i omówienie wyników

Po zebraniu wszystkich informacji psycholog (i/lub psychiatra) przedstawia:

• czy obraz funkcjonowania jest spójny z rozpoznaniem zaburzeń ze spektrum autyzmu,
• jakie są mocne strony i trudności danej osoby,
• jakie formy wsparcia mogą być pomocne (np. psychoterapia, trening umiejętności społecznych, wsparcie w pracy).

Kiedy warto rozważyć diagnozę?

Warto pomyśleć o diagnozie, jeśli:

• od dawna czujesz się „inny/a” w kontaktach społecznych,
• relacje są dla Ciebie bardzo męczące lub często kończą się nieporozumieniami,
• bodźce (hałas, światło, tłum) szybko Cię przeciążają,
• masz silne, wąskie zainteresowania, które są dla Ciebie ważną częścią życia,
• od lat słyszysz, że jesteś „sztywny/a”, „zbyt bezpośredni/a”, „nie czujesz atmosfery”.

Diagnoza nie „przykleja etykiety”, ale może być narzędziem do zrozumienia siebie i zaplanowania bardziej dopasowanych form wsparcia.

Jak może pomóc diagnoza Aspergera / spektrum autyzmu u dorosłych?

Wiele osób po diagnozie mówi, że:

• lepiej rozumie swoje reakcje i potrzeby,
• łatwiej im wyjaśnić bliskim i współpracownikom, „jak działają”,
• mogą szukać pracy i środowisk, które lepiej pasują do ich stylu funkcjonowania,
• zaczynają inaczej patrzeć na swoje mocne strony (np. szczegółowość, rzetelność, konsekwencję).

W niektórych przypadkach diagnoza ułatwia także uzyskanie dostosowań w pracy lub na studiach (np. cichsze miejsce pracy, jasne zasady komunikacji, możliwość unikania części bodźców).

Diagnoza Aspergera w Poznaniu – pomoc w Kubiak Medic

Jeśli rozważasz diagnozę zespołu Aspergera / spektrum autyzmu u dorosłych w Poznaniu, możesz skorzystać z pomocy specjalistów Kubiak Medic:

• zapoznaj się z opisem badań i cennikiem w zakładce „W czym możemy Ci pomóc”,
• poznaj zespół lekarzy psychiatrów i psychologów,
• skontaktuj się z rejestracją poradni, aby umówić pierwszą konsultację.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji medycznej ani psychologicznej.